Cümlede Anlam Konu Anlatımı

CÜMLEDE ANLAM GENİŞ KONU ANLATIMI

1. Öznel ve Nesnel Yargılı Cümleler

• Nesnel Yargı: Doğruluğu ya da yanlışlığı kanıtlanabilen, kişiden kişiye değişmeyen, tarafsız yargılardır.

  • İpucu: “Bence” kelimesini başına getirdiğinde cümle anlamlı olmaz.

  • Örnekler:

    1. Yazarın son kitabı toplam 12 öyküden oluşuyor.

    2. Türkiye’nin en yüksek dağı Ağrı Dağı’dır.

    3. Eserde olaylar bir kasaba hastanesinde geçmektedir.

    4. Su, deniz seviyesinde 100 derecede kaynar.

• Öznel Yargı: Söyleyenin duygu ve düşüncelerini içeren, kanıtlanamayan, kişisel beğenilere dayalı yargılardır.

  • İpucu: “Bence” kelimesiyle uyumludur.

  • Örnekler:

    1. Şairin son kitabındaki öyküler çok sürükleyici.

    2. Mavi, insan ruhuna en çok huzur veren renktir.

    3. Filmin müzikleri izleyiciyi adeta büyülüyor.

    4. Kasabanın dar sokaklarında yürümek insana hüzün verir.

2. Neden-Sonuç (Sebep-Sonuç) Cümleleri

Eylemin gerçekleşme gerekçesini bildiren cümlelerdir. Genellikle “-dığı için, -den dolayı, yüzünden” gibi ifadelerle kurulur.

• Örnekler:

  1. Yollar kar nedeniyle kapandığı için köye gidemedik.

  2. Seni göremediğimden dolayı haber bırakmak zorunda kaldım.

  3. Aşırı sıcaklar yüzünden tarım ürünleri kurudu.

  4. Geç kaldığı için toplantıya alınmadı.

3. Amaç-Sonuç Cümleleri

Eylemin hangi amaçla yapıldığını bildiren cümlelerdir. Neden-sonuçtan farkı, sonucun henüz gerçekleşip gerçekleşmediğinin (amacın hasıl olup olmadığının) belirsiz olmasıdır.

• İpucu: “-mak için” yerine “-mak amacıyla” getirebiliyorsanız o bir amaç cümlesidir.

• Örnekler:

  1. Kilo vermek için (amacıyla) her sabah spor yapıyor.

  2. Borçlarını ödemek üzere bankadan kredi çekti.

  3. Ailesini görmeye memleketine gitmiş.

  4. Şair, duygularını daha iyi anlatabilmek amacıyla imgelere başvurur.

4. Koşul (Şart) Cümleleri

Bir eylemin gerçekleşmesinin başka bir duruma bağlı olduğu cümlelerdir.

• Örnekler:

  1. Erken yatarsan sabah dinç uyanırsın.

  2. Düzenli çalışmak şartıyla bu sınavı kazanırsın.

  3. Akşama geri getirmek üzere kalemimi alabilirsin.

  4. Hava güzel olursa hafta sonu pikniğe gideriz.

5. Karşılaştırma Cümleleri

En az iki farklı varlık, kavram veya durumun benzerlik ya da farklılık yönünden kıyaslanmasıdır. “En, daha, kadar, ise” gibi kelimeler sık kullanılır.

• Örnekler:

  1. Sınıfın en çalışkan öğrencisi Ali’dir.

  2. Sinema da tiyatro kadar ilgi görüyor.

  3. Köy hayatı şehir hayatına göre daha sakindir.

  4. Senin boyun benimkinden uzun.

6. Tanım Cümleleri

“Bu nedir?” sorusuna cevap veren cümlelerdir.

• Örnekler:

  1. Şiir, sözcüklerle resim yapma sanatıdır.

  2. Zamir, ismin yerini tutan sözcüklere denir.

  3. Kitap, bize hiç bilmediğimiz dünyaların kapısını açan bir dosttur.

7. Üslup ve İçerik Cümleleri

• İçerik (Konu): “Yazar neyi anlatmış?” sorusuna yanıt verir.

  • Örnek: Romanda Kurtuluş Savaşı yıllarındaki halkın mücadelesi işleniyor.

  • Örnek: Şair, bu şiirinde doğa sevgisini dile getirmiş.

• Üslup (Biçem): “Yazar nasıl anlatmış?” sorusuna yanıt verir. Dilin ağır mı sade mi olduğu, cümlelerin uzunluğu gibi teknik detaylardır.

  • Örnek: Yazar, halk dilindeki deyimleri ustaca kullanmış.

  • Örnek: Sanatçı, eserinde kısa ve devrik cümlelere yer vermiş.

8. Karıştırılan Diğer Anlam İlişkileri

• Varsayım: Olmamış bir şeyi olmuş gibi kabul etmek. (Diyelim ki, tut ki, farz et ki…)

  • Örnek: Diyelim ki uçağı kaçırdın, ne yapacaksın?

• Ön Yargı (Peşin Hüküm): Bir olay sonuçlanmadan söylenen olumlu veya olumsuz yargılardır.

  • Örnek: Bu çocuk asla başarılı olamaz.

• Hayıflanma: Kişinin kendi yapmadığı bir şeyden dolayı üzülmesi (Kaçırılan fırsatlar).

  • Örnek: Keşke gençken daha çok kitap okusaymışım.

• Pişmanlık: Yapılan bir hatadan dolayı duyulan üzüntü.

  • Örnek: Ona bu kadar ağır sözler söylememeliydim.

• Sitem vs Yakınma:

  • Sitem: Kırgınlığın direkt kişinin yüzüne söylenmesi. (Aşk olsun, beni yine aramadın.)

  • Yakınma: Birinden duyulan rahatsızlığın başkasına anlatılması. (Bir kere de arasa dişimi kıracağım.)

Daha Fazla Örnekle Pekiştirelim:

• Azımsama (Miktarı az bulma): “Bu kadarcık parayla geçinilir mi?”

• Küçümseme (Değer vermeme): “Sen kim, avukat olmak kim!”

• Tahmin: “Annem şimdi çoktan eve varmıştır.”

• Olasılık: “Belki yarın hava daha güzel olur.”

• Doğrudan Anlatım: Tanpınar, “Edebiyat bir ruh terbiyesidir,” demiştir.

• Dolaylı Anlatım: Tanpınar, edebiyatın bir ruh terbiyesi olduğunu söylemiştir.